Ticari Satımda Ayıp İhbarı Süreleri

Tacirler arasındaki satışta teslim aldığınız mal sözleşmeye uygun değilse, haklarınızı korumak için çok kısa sürelerle karşılaşırsınız: ayıp teslim sırasında belliyse iki gün, belli değilse sekiz gün. Süre kaçırılırsa mal ayıbıyla birlikte kabul edilmiş sayılabilir ve seçimlik haklarınız ellerinizden gidebilir. Bu yazıda sürelerin nasıl işlediğini, ihbarın nasıl yapılıp ispatlanacağını, süre kaçırıldığında bakılacak istisnaları ve ihbardan sonraki adımları açıklıyoruz.

Bu süreler hangi satışlara uygulanır?

Tacirler arasındaki satış ve mal değişimlerinde, özel hükümler saklı kalmak şartıyla Türk Borçlar Kanunu'nun satış hükümleri uygulanır; ayıp ihbarının kısa süreleri bu özel hükümlerdendir (TTK m. 23/1). Satıcı, bildirdiği niteliklerin bulunmamasından ve kullanım amacı bakımından değeri ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıplardan, ayıbı bilmese bile sorumludur (TBK m. 219). Sözleşme kurulurken alıcının bildiği ayıplardan sorumlu değildir (TBK m. 222). Alıcı tüketiciyse 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uygulanır ve bu yazıdaki süreler geçerli olmaz.

Süreler: iki gün, sekiz gün ve "hemen"

Kanun, ayıbın niteliğine göre üç durumu ayırır:

• Teslim sırasında açıkça belli olan ayıp: Alıcı durumu iki gün içinde satıcıya ihbar etmelidir.
• Teslim sırasında açıkça belli olmayan ayıp: Alıcı malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemek veya incelettirmekle, inceleme sonucunda ayıp ortaya çıkarsa durumu bu süre içinde satıcıya ihbarla yükümlüdür (TTK m. 23/1-c).
• Olağan bir incelemeyle ortaya çıkarılamayacak gizli ayıp: Ayıp sonradan anlaşılırsa satıcıya hemen bildirilmelidir; bildirilmezse mal bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır (TBK m. 223/2).

Süre hesabında genel hükümler gözetilir: gün olarak belirlenen sürede başlangıç günü sayılmaz ve son gün tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş gününe geçer (TBK m. 92 ve 93). Yine de bu hesaba güvenmeden ihbarı teslim gününde veya ertesi gün yapmak en sağlam yoldur.

İhbar nasıl yapılır ve nasıl ispatlanır?

Kanun ayıp ihbarı için özel bir şekil öngörmez. Ancak ihbarın süresinde yapıldığını ispat yükü, ayıba dayanan alıcıdadır (TMK m. 6, HMK m. 190). Bu nedenle noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta (KEP) veya taahhütlü mektup gibi izlenebilir yollar tercih edilmeli; ihbarda hangi mala ve hangi ayıba ilişkin bildirimde bulunulduğu, mümkünse fatura ve irsaliye bilgileriyle birlikte açıkça yazılmalıdır.

Şekil bakımından TTK m. 18/3'ü ayrıca ele almak gerekir. Bu hüküm, tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imzayla KEP sistemi üzerinden yapılmasını öngörür. Ayıp ihbarı bu sayılan işlemler arasında yer almaz; ancak malı iade ederek sözleşmeden dönmek istiyorsanız (TBK m. 227/1) dönme beyanınızı bu şekillerden biriyle yapmanız gerekir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2026'da onadığı bir uyuşmazlıkta alıcı, ürünlerin teslim edildiği gün ve ertesi gün satıcının satış sorumlusuna WhatsApp mesajlarıyla ayıp bildirmişti. İlk derece mahkemesi, mesajların süresinde olduğunu, TTK m. 18/3'teki usullerin geçerlilik değil ispat şartı olduğunu ve ayıp ihbarının m. 18'de sayılan işlemlerden olmadığını belirterek ihbarı usulüne uygun bulmuştur. İstinaf mahkemesi de ihbarın şirket yetkilisine yapılmasına dair bir düzenleme bulunmadığını, satıştan sorumlu çalışanların tacir yardımcısı sayılması gerektiğini ve ihbarın usulsüzlüğünü savunmanın dürüstlük kuralına aykırı olduğunu belirtmiş; Yargıtay bu kararı onamıştır. Böyle bir yazışmanın kabul edilmesi somut delil durumuna bağlıdır; noter veya KEP ile yapılan ihbarda ispat riski kalmaz.

Süre kaçırıldıysa hangi istisnalar vardır?

İhbarı ihmal eden alıcı satılanı kabul etmiş sayılır ve ayıba dayanan seçimlik haklarını kullanamaz (TBK m. 223/2). Kanun bazı istisnalar tanır. Satıcı satılanı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurluysa ayıbın süresinde bildirilmediğini ileri süremez; aynı kural satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar için de geçerlidir (TBK m. 225). Ağır kusurlu satıcının ayıp sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan anlaşmalar da hükümsüzdür (TBK m. 221). Olağan incelemeyle anlaşılamayan ayıplarda süre ayıbın ortaya çıktığı andan işlediği için, bu anı gösteren teknik servis raporu, test sonucu veya yazışma gibi kayıtlar önem taşır.

İhbardan sonra: seçimlik haklar, tespit ve zamanaşımı

Süresinde ihbar yapılmışsa alıcı şu seçimlik haklardan birini kullanabilir: satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönmek, satılanı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi istemek, aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım istemek veya imkân varsa ayıpsız benzeriyle değiştirilmesini istemek. Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır (TBK m. 227). Dönmede satış bedeli faiziyle iade edilir ve doğrudan zararlar giderilir; satıcı kusursuzluğunu ispat etmedikçe diğer zararlardan da sorumludur (TBK m. 229). Malı başkasına devretmiş veya biçimini değiştirmişseniz yalnızca değer eksikliği kadar indirim isteyebilirsiniz (TBK m. 228/2).

Mal başka yerden gönderilmişse ve satıcının bulunduğunuz yerde temsilcisi yoksa, malın korunması için gerekli önlemleri almanız ve durumu gecikmeksizin usulüne göre tespit ettirmeniz gerekir; tespit yaptırmazsanız ayıbın mal size ulaştığında var olduğunu ispat yükü size düşer (TBK m. 226). Bu yüzden ayıplı malı kullanmadan saklamalı ve delil tespiti (HMK m. 400 vd.) yaptırmalısınız.

Ayıptan doğan her türlü dava, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile, satılanın devrinden başlayarak iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; satıcı daha uzun süre üstlenmişse veya ağır kusurluysa bu süre uygulanmaz. Alıcının iki yıl içinde bildirdiği ayıptan doğan def'i hakkı ise sürenin geçmesiyle ortadan kalkmaz (TBK m. 231). Yalnızca ihbar göndermek zamanaşımını kesmez (TBK m. 154). Para alacağı veya tazminat istenecekse dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A); arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m. 18/A-15).

Sık yapılan hatalar

• Açık ayıbı irsaliyeye veya teslim tutanağına şerh düşmeden malı teslim almak.
• İhbarı yalnızca telefonla veya sözlü yapıp ispat edememek.
• Malı depoya kaldırıp iki ve sekiz günlük süreleri takvime işlememek.
• Ayıp ihbarı ile sözleşmeden dönme beyanını karıştırmak ve dönmeyi TTK m. 18/3'te sayılan şekillerle yapmamak.
• Ayıplı malı kullanmaya, işlemeye veya yeniden satmaya devam etmek.
• Delil tespiti yaptırmadan malı iade etmek veya elden çıkarmak.

Sonuç

Ticari satımda ayıp ihbarı, ayıba bağlı haklarınızın kullanılabilmesinin ön koşuludur: açık ayıpta iki gün, açıkça belli olmayan ayıpta sekiz gün, olağan incelemeyle anlaşılamayan gizli ayıpta ise ayıbın anlaşıldığı anda hemen ihbar gerekir. Kanun ihbar için şekil aramasa da ispat yükü alıcıdadır; bu nedenle ihbarı izlenebilir bir yolla yapmak, dönme gibi seçimlik hakları TTK m. 18/3 şekilleriyle kullanmak ve ayıbı delil tespitiyle belgelemek gerekir. Süre kaçırılmışsa satıcının ağır kusuru gibi istisnaların varlığı ayrıca incelenmelidir.