Hangi durumlarda kullanılır?
- Velayet sahibinin çocuğun bakım, barınma, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarını ağır biçimde ihmal etmesi
- Velayet sahibinin hastalık, bağımlılık veya deneyimsizlik nedeniyle velayet görevini yerine getirememesi
- Çocuğun şiddete, ihmale veya istismara açık bırakılması ve diğer koruma önlemlerinden sonuç alınamaması
- Velayet sahibinin uzun süredir çocuğun yanında bulunmaması ve çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi
Dikkat edilmesi gereken noktalar
- Velayetin kaldırılması son çare niteliğindedir: Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamamış veya bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılmışsa ve ana ya da babanın deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi sebeplerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi, çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması söz konusuysa karar verilir (TMK m. 346-348). Daha önce alınmış önlemler (kolluk müdahalesi, sosyal hizmet incelemesi, koruyucu ve destekleyici tedbir kararı) ve sonuçları dilekçede gösterilmelidir.
- Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun m. 4). Velayetin kaldırılması çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-b-13): hâkim resen araştırma yapar, karar maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m. 385, 388). Yetki bakımından HMK m. 384 (talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer) esas alınır; dosya açılmadan önce güncel yetki uygulaması kontrol edilmelidir. Dava hak düşürücü bir süreye bağlı değildir, ancak çocuk tehlikedeyse gecikilmemelidir.
- İlk derece mahkemesinin kararına karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m. 387); bölge adliye mahkemesinin çekişmesiz yargıda verdiği karar temyiz edilemez (HMK m. 362/1-ç). Velayet tarafların serbestçe tasarruf edebileceği bir konu olmadığından dava şartı arabuluculuk söz konusu değildir.
- Çocuğun güvenliği ivedi biçimde tehlikedeyse dava süresince ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m. 389/2; 4787 sayılı Kanun m. 6). Derhâl korunma altına alınması gereken hâllerde çocuk, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (günümüzde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı) tarafından bakım ve gözetim altına alınabilir ve kurum en geç beş gün içinde çocuk hâkimine başvurur (5395 sayılı Kanun m. 9). Acil tehlikede 112 veya kolluk ile Cumhuriyet başsavcılığına da bildirim yapılmalıdır.
- Velayet ana ve babanın ikisinden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır; vasi atanması vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin görevindedir (TMK m. 348, 397, 413). Kararda aksi belirtilmedikçe kaldırma mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar. Velayetin kaldırılması bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (m. 350); kaldırmayı gerektiren sebep ortadan kalkarsa hâkim resen veya ana ya da babanın istemiyle velayeti geri verir (m. 351).
- Deliller: sosyal inceleme raporu (4787 sayılı Kanun m. 5 kapsamındaki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı), okul ve sağlık kayıtları, kolluk ve savcılık dosyaları, Sosyal Hizmetler incelemesi, tanıklar ve idrak çağındaki çocuğun uzman eşliğinde dinlenmesi (BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m. 12) belirleyicidir. Velayet talebi maktu harca tabidir; iştirak nafakası da isteniyorsa bu talep için ayrıca harç yatırılması gerekebilir.
Örnek dilekçe
Köşeli parantez içindeki [ALANLAR] somut olaya göre doldurulmalıdır.
[YER] AİLE MAHKEMESİ'NE
DAVACI : [AD SOYAD] (T.C. Kimlik No: [T.C. KİMLİK NO])
[ADRES]
VEKİLİ : Av. [AD SOYAD]
[BÜRO ADRESİ]
DAVALI : [DAVALI AD SOYAD] (T.C. Kimlik No: [T.C. KİMLİK NO])
[ADRES]
ÇOCUK : [ÇOCUK AD SOYAD] ([ÇOCUK DOĞUM TARİHİ] doğumlu)
KONU : Çocuğun korunması amacıyla davalının velayetinin TMK m. 348 uyarınca kaldırılması, velayetin davacıya bırakılması ve gerekli geçici önlemlerin alınması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Davacı ve davalı, [ÇOCUK DOĞUM TARİHİ] doğumlu [ÇOCUK AD SOYAD]'ın anne ve babasıdır; taraflar [TARAFLARIN DURUMU]. Çocuğun velayeti davalıdadır ve çocuk halen [ÇOCUĞUN BULUNDUĞU YER] adresinde davalının yanında yaşamaktadır.
2. Davalı velayet görevini gereği gibi yerine getirmemektedir. [VELAYET GÖREVİNİN YERİNE GETİRİLMEMESİ OLGULARI]. Çocuğun bakımı, beslenmesi, barınması, eğitimi ve sağlık kontrolleri ihmal edilmekte; bu durum çocuğun bedensel, zihinsel ve ruhsal gelişimini tehlikeye düşürmektedir.
3. Çocuğun korunması için daha önce başvurulan yollardan sonuç alınamamıştır: [ALINAN ÖNLEMLER VE SONUÇLARI]. Davalının tutumu değişmediğinden bu önlemlerin yetersiz kaldığı, çocuğun korunmasının başka bir yolla sağlanamayacağı açıktır (TMK m. 346, 347).
4. TMK m. 348 uyarınca çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz ya da bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa; ana veya babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâllerinde hâkim velayetin kaldırılmasına karar verir. Davalının davranışları bu hükmün [DAYANILAN BENT] numaralı bendi kapsamındadır.
5. Davacı; [DAVACININ YAŞAM KOŞULLARI]. Çocuğun bakım, eğitim ve gelişimi için uygun bir ortam sağlayabilecek durumdadır. Velayetin davalıdan kaldırılması hâlinde çocuğun velayetinin davacıya bırakılmasını, bu mümkün görülmezse çocuğa vasi atanması için gerekli işlemlerin yapılmasını talep ediyoruz (TMK m. 348, 397, 413).
6. Velayetin kaldırılması hâlinde de ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder (TMK m. 350). Davalının aylık geliri [DAVALI GELİRİ] TL olup çocuğun ihtiyaçları gözetildiğinde aylık [İŞTİRAK NAFAKASI] TL iştirak nafakası hakkaniyete uygundur.
7. Velayet kamu düzenine ilişkindir ve hâkim resen araştırma yapar (HMK m. 385). Çocuğun, idrak çağında olması hâlinde yaşına ve olgunluğuna uygun biçimde bir uzman eşliğinde dinlenmesini (BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m. 12); aile mahkemesi uzmanlarınca (psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı) tarafların konutlarında ve çocuğun okulunda sosyal inceleme yapılmasını (4787 sayılı Kanun m. 5) talep ediyoruz.
8. Çocuğun mevcut ortamda kalması gelişimine zarar vereceğinden, dava süresince çocuğun geçici olarak davacının yanında kalmasına ve davalı tarafından bulunduğu yerden alınmamasına ilişkin ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ediyoruz (HMK m. 389/2; 4787 sayılı Kanun m. 6).
HUKUKİ NEDENLER : TMK m. 335, 346-351, 397, 413; 4787 sayılı Kanun m. 4-6; 5395 sayılı Kanun m. 7, 9; HMK m. 382, 385, 389; BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m. 3, 9, 12 ve ilgili sair mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER : Nüfus kayıt örneği, okul ve sağlık kayıtları, kolluk ve savcılık dosyaları, Sosyal Hizmetler incelemesi, sosyal inceleme raporu, çocuğun dinlenmesi, tanık beyanları, mesaj ve yazışmalar, tarafların ekonomik durum araştırması ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
a) Dava süresince çocuğun geçici olarak davacının yanında kalmasına ilişkin ihtiyati tedbir kararı verilmesine,
b) Çocuk [ÇOCUK AD SOYAD]'ın korunması amacıyla davalının velayetinin TMK m. 348 uyarınca KALDIRILMASINA,
c) Velayetin davacıya bırakılmasına; bu mümkün görülmezse çocuğa vasi atanması için vesayet makamına bildirimde bulunulmasına,
d) Davalı ile çocuk arasında çocuğun yararına uygun, gerekirse uzman eşliğinde kişisel ilişki düzenlenmesine,
e) Davalının çocuk için aylık [İŞTİRAK NAFAKASI] TL iştirak nafakası ödemesine,
f) Yargılama giderlerinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [TARİH]
Davacı Vekili
Av. [AD SOYAD]
EKLER:
1. Nüfus kayıt örneği
2. Okul ve sağlık belgeleri
3. Kolluk, savcılık ve Sosyal Hizmetler kayıtları
4. Tanık isim ve adres listesi
5. Vekâletname örneği
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve örnek amacıyla sunulmaktadır. Her hukuki uyuşmazlığın özellikleri farklıdır. Dilekçenin somut olaya göre bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.
İlgili İçerikler
Emsal Kararlar
- YargıtayE. 2023/1952, K. 2023/1543Velayetin değiştirilmesi – Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/1952 E., 2023/1543 K.
- YargıtayE. 2025/2183, K. 2025/6791Velayetin değiştirilmesi – Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2025/2183 E., 2025/6791 K.
- YargıtayE. 2025/10633, K. 2026/5491Boşanma (çocukla kişisel ilişki) – Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2025/10633 E., 2026/5491 K.
- YargıtayE. 2026/1043, K. 2026/2270Kayyımın şahsına itiraz önce vesayet makamı, sonra denetim makamınca incelenir (TMK m. 422, 431, 397)
Örnek Dilekçeler
- Aile MahkemesiBoşanma Davasına Cevap ve Karşı Dava Dilekçesi
- Aile MahkemesiÇocukla Kişisel İlişki Kurulması Dava Dilekçesi (TMK m. 323)
- Aile MahkemesiBoşanma Dava Dilekçesi (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması)
- Aile MahkemesiVelayetin Değiştirilmesi Dava Dilekçesi (TMK m. 183)