Yaya Kazalarında Tazminat: Kusur, Sigorta ve Dava Süreci

Yaya, trafikte tek korumasız kullanıcıdır; bir çarpmanın bedeli çoğu zaman ağır yaralanma ya da ölümdür. Hukuk bu dengesizliği sürücüye özel yükümlülükler yükleyerek ve işletene kusursuz sorumluluk getirerek gidermeye çalışır. Buna karşılık yayanın da uyması gereken kurallar vardır ve kusur dağılımı tazminatı doğrudan etkiler. Bu yazıda yaya kazasında kimin kime karşı hangi zararı isteyebileceğini, trafik sigortasının ve Güvence Hesabı'nın rolünü ve izlenecek yolu anlatıyoruz.

Yaya ve sürücünün yükümlülükleri

Yayalar, yaya yolu veya banket varsa orada yürümek zorundadır; karşıya yalnızca yaya ve okul geçidinden ya da kavşak giriş ve çıkışlarından geçebilir (KTK m. 68). Yüz metre kadar mesafede geçit veya kavşak yoksa, trafiğe engel olmamak ve yolu kontrol etmek koşuluyla en kısa doğrultuda geçmek mümkündür. Geçitte yayalar için ışıklı işaret varsa buna uyulur.

Sürücüler ise yaya geçitlerine yaklaşırken hızlarını azaltmak zorundadır (KTK m. 52). Görevli veya ışıklı işaret bulunmayan yaya ve okul geçitlerinde ve işaret ya da levhalarla belirlenmiş kavşak giriş-çıkışlarında, yavaşlayıp geçen veya geçmek üzere bulunan yayalara durarak ilk geçiş hakkını vermeleri gerekir (KTK m. 74). Kırmızı ışıkta geçmek, sürücünün asli kusurlu sayıldığı hâller arasındadır (KTK m. 84). 27 Şubat 2026'da yürürlüğe giren 7574 sayılı Kanunla yaya yollarında araç sürmek de KTK m. 46'da açıkça yasaklanmıştır.

Kusur nasıl belirlenir, tazminata etkisi nedir?

Kusur oranı; kaza tespit tutanağı, olay yeri krokisi ve fotoğrafları, kamera kayıtları, tanık beyanları ve gerekirse ceza dosyası incelenerek bilirkişi raporuyla belirlenir. Ayrıntı için trafik kazasında kusur oranı nasıl belirlenir yazısına bakılabilir. Ceza dosyasındaki kusur tespiti hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m. 74); rapora itiraz için trafik kazası kusur raporuna itiraz dilekçesi örnek alınabilir.

Yayanın geçit dışından, kırmızı ışıkta ya da aniden araç önüne çıkarak geçmesi gibi davranışlar kusur olarak değerlendirilebilir. Bu kusur, sürücü ve işletenin sorumluluğunu kural olarak ortadan kaldırmaz; hâkim zarar görenin kusuruna göre tazminattan indirim yapabilir (KTK m. 86/2, TBK m. 52). İşleten, kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini, kendisinin ve eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru bulunmadığını ve araçtaki bir bozukluğun kazaya etki etmediğini ispatlarsa sorumluluktan kurtulur (KTK m. 86/1).

Sigorta bakımından da sonuç aynıdır: hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri teminat dışındadır (KTK m. 92/g). Ölen yayanın kusuru varsa destekten yoksun kalanların talebi de bu kusura denk gelen kısım kadar teminat dışında kalır (KTK m. 92/j). Çocuk yayaların davranışları değerlendirilirken yaş ve ayırt etme gücü dikkate alınır; yetişkinler için geçerli ölçüler somut olayda ayrıca değerlendirilir.

Hangi zararlar istenebilir?

• Yaralanmada: Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı (geçici ve sürekli iş göremezlik) ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar istenebilir (TBK m. 54). Tedavi giderlerini, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın SGK karşılar; sigortacı ve Güvence Hesabı bu giderler bakımından sorumlu değildir (KTK m. 98). Sürekli sakatlık oranı, kaza tarihinde yürürlükte olan engellilik ölçütü yönetmeliğine uygun sağlık kurulu raporuyla belirlenir.
• Ölümde: Cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı ile ölenin desteğinden yoksun kalanların destek zararı istenebilir (TBK m. 53).
• Manevi tazminat: Bedensel bütünlüğün zedelenmesinde yaralı için, ağır bedensel zarar veya ölümde yakınları için de istenebilir (TBK m. 56). Trafik sigortası manevi tazminatı karşılamaz (KTK m. 92/f); bu talep yalnızca sürücü ve işletene yöneltilir.
• Eşyalar: Çarpma sırasında zarar gören gözlük, saat, telefon gibi eşyalar maddi zarar kalemidir.

31 Temmuz 2026'dan sonraki olaylarda, 7589 sayılı Kanunla TBK m. 55'e eklenen fıkralar uygulanır: kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, bilinmeyen döneme ilişkin tazminata karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir ve ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar yapılan ödemeler tazminattan oransal olarak mahsup edilir. Bu tarihten önceki olaylar bakımından önceki hükümler sürer.

Kime, nasıl başvurulur?

Sorumlular sürücü, işleten ve araç zorunlu sigortalıysa sigorta şirketidir; birden fazla kişi sorumluysa müteselsilen sorumlu tutulurlar (KTK m. 85, 88). Sigortacının sorumluluğu, kaza tarihinde geçerli teminat limitleriyle sınırlıdır; aşan kısım için sürücü ve işletene başvurulur. Sigortacıya karşı dava veya tahkimden önce yazılı başvuru gerekir; sigortacı başvuruyu 15 gün içinde cevaplamazsa ya da cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir veya tahkime başvurulabilir (KTK m. 97). Gerekli belgeler ulaştıktan sonra ödeme süresi sekiz iş günüdür (KTK m. 99). Örnek için zorunlu trafik sigortasına yazılı başvuru dilekçesi, tahkim için Sigorta Tahkim Komisyonu'na nasıl başvurulur yazısına bakılabilir.

Çarpan araç tespit edilemiyorsa veya kaza tarihinde zorunlu sigortası yoksa, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdindeki Güvence Hesabı bedensel zararlar için devreye girer (5684 sayılı Kanun m. 14). Bu nedenle kamera kayıtlarının ve tanık beyanlarının hızla toplanması önemlidir. Ölümlü veya yaralanmalı kazada zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücüler ayrıca hapis cezası ve sürücü belgesinin iki yıl geri alınması yaptırımıyla karşılaşır (KTK m. 81, 7574 sayılı Kanun).

Sigortacıya karşı açılan dava ticari dava niteliğinde olduğundan asliye ticaret mahkemesinde, yalnızca sürücü ve işletene karşı açılan dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından kazanın meydana geldiği yer, sigortacının şubesinin veya poliçeyi düzenleyen acentenin bulunduğu yer ile genel kurallar (HMK m. 6, 16) dikkate alınır; KTK m. 110/2'deki "merkez" ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Sigortacıya karşı doğrudan davada zorunlu arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı uygulamada tartışmalıdır; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin dava şartı saymadığı belirtilmekle birlikte dava tarihindeki güncel içtihat kontrol edilmelidir.

Maluliyet veya destek zararı dava açılırken kesin hesaplanamıyorsa, 31 Temmuz 2026'dan itibaren belirsiz alacak davası (HMK m. 107) kaldırıldığından kısmi dava açılabilir; talep HMK m. 109/4 uyarınca aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir (bu tarihten önce açılan belirsiz alacak davaları eski hükme göre görülür). Uygulamada manevi tazminat kısmi davaya konu edilemediğinden tutar dilekçede açıkça yazılır. Dava uzayacaksa, iddianın haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar sunulması ve ekonomik durumun gerektirmesi hâlinde hâkimden geçici ödeme istenebilir (TBK m. 76). Bedensel zararın kapsamı karar sırasında tam belirlenemezse hâkim, kararın kesinleşmesinden başlayarak iki yıl içinde tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutabilir (TBK m. 75).

Sık yapılan hatalar

• Kaza yerinde tutanak düzenlenmesini sağlamamak ve kamera kayıtlarını geç talep etmek; kayıtların saklama süresi sınırlı olabilir.
• Tedavi evraklarını, geçici iş göremezlik raporlarını ve gelir belgelerini toplamamak.
• Sigortacıya yazılı başvuru yapmadan dava açmak veya başvuru tarihini ispatlayamamak (KTK m. 97).
• Kusur bilirkişi raporuna iki haftalık süre içinde (HMK m. 281) itiraz etmemek.
• Savcılıkta veya mahkemede uzlaşma tutanağını, tazminat haklarına etkisini değerlendirmeden imzalamak.
• Yetersiz bir ödeme karşılığında kapsamı geniş bir ibraname imzalamak. Tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar iki yıl içinde iptal edilebilir (KTK m. 111/2); yine de imzadan önce hukuki değerlendirme almak daha güvenlidir.

Sonuç

Yaya kazalarında tazminatın miktarını kusur dağılımı, yaralanmanın veya ölümün niteliği ve aracın sigorta durumu belirler. Yaya geçidi, ışıklı işaret, çocuk yaya, kaçan veya sigortasız araç gibi ayrıntılar sonucu değiştirebilir. Her dosyada kaza tespit tutanağı, kamera kayıtları ve sağlık raporları farklı olduğundan somut olay ayrıca değerlendirilmelidir. Alan hakkında genel bilgi için Sigorta ve Trafik Hukuku sayfasına bakılabilir.