Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı, Türkiye'ye belirli kapsam ve tutarda yatırım yapan yabancıların istisnai yoldan vatandaşlık kazanabilmesidir. Bu yol kanunda genel çerçeveyle, yatırım türleri ve tutarları ise Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'te düzenlenmiştir. Karar, genel yoldaki gibi Bakanlıkça değil, Cumhurbaşkanınca verilir ve yatırımın şartlara uygunluğunu ilgili kurum tespit eder. Bu yazıda yatırım türlerini ve tutarlarını, başvuru sürecini, taşınmaz yolunun özel şartlarını ve ret hâlinde izlenecek yolu açıklıyoruz.

Hukuki dayanak

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK) m. 12'ye göre, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla Cumhurbaşkanı kararıyla bazı yabancılar istisnai olarak vatandaşlığı kazanabilir. Bunlar arasında, 6458 sayılı Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca, Cumhurbaşkanınca belirlenen kapsam ve tutarda yatırım yapmak üzere ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu yer alır (m. 12/1-b). Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel taşıyanların talepleri Bakanlıkça reddedilir (m. 12/2). Aranan şartların taşınması vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (m. 10/1).

Yatırım türleri ve tutarlar Yönetmelik m. 20/2'de sayılmıştır. Bu hükümler 6 Ocak 2022 ve 13 Mayıs 2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararlarıyla ve 12 Aralık 2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararıyla değiştirilmiştir; 2026 yılı itibarıyla yürürlükteki düzenleme aşağıdaki gibidir.

Yatırım türleri ve tutarlar

Aşağıdaki yatırımlardan herhangi birini sağlayan yabancı vatandaşlık başvurusunda bulunabilir (Yönetmelik m. 20/2):

• Sabit sermaye yatırımı: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımı yapıldığının Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tespit edilmesi.
• Taşınmaz: En az 400.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarındaki kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazın, tapu kayıtlarına üç yıl satılmama şerhi konulması şartıyla satın alınması; ya da bu tutarın peşin ödendiği ve tapu siciline üç yıl süreyle devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdünün şerh edildiği noter satış vaadi sözleşmesinin yapılması. Tespiti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yapar.
• İstihdam: En az 50 kişilik istihdam oluşturulması; tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yapar.
• Mevduat: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı dövizin, üç yıl tutulması şartıyla Türkiye'de faaliyet gösteren bankalara yatırılması; tespiti Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu yapar.
• Devlet borçlanma araçları: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında devlet borçlanma araçlarının üç yıl tutulması şartıyla satın alınması; tespiti Hazine ve Maliye Bakanlığı yapar.
• Fon katılma payı: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında gayrimenkul yatırım fonu ya da girişim sermayesi yatırım fonu katılma payının en az üç yıl elde tutulması şartıyla satın alınması; tespiti Sermaye Piyasası Kurulu yapar.
• Bireysel emeklilik: En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında katkı payının, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunca belirlenen fonlarda tutulması ve üç yıl sistemde kalınması şartıyla bireysel emeklilik sistemine yatırılması.

Parasal değerlerin belirlenmesinde tespit tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru ve/veya çapraz döviz kuru esas alınır (m. 20/6). Taşınmaz, mevduat, devlet borçlanma aracı, fon ve bireysel emeklilik yollarındaki döviz tutarları işlemden önce Türkiye'de faaliyet gösteren bir bankaya, bu bankaca da Merkez Bankasına satılır (m. 20/10). Üç yıllık süreyi tamamlamak amacıyla yatırım türleri arasında geçişkenlik mümkündür (m. 20/8).

Başvuru süreci

Yatırımın şartlara uygun olduğunu ilgili kurum tespit eder; tespitte uygulanacak usul ve esasları da tespiti yapan kurum belirler (Yönetmelik m. 20/9). Yatırım yapacak yabancıya ve yabancı eşi ile çocuğuna YUKK m. 31/1-j kapsamında kısa dönem ikamet izni verilebilir; bu izin beşer yıla kadar verilebilir (YUKK m. 31/5).

Bakanlığın yazılı talimatı üzerine müracaat makamlarınca, isteği belirten form dilekçe, pasaport, medeni hâl belgesi, kimlik bilgilerini gösteren belge, Türk vatandaşı yakınlarına ilişkin nüfus kaydı ve hizmet bedeli makbuzundan oluşan dosya düzenlenir ve Bakanlığa gönderilir (m. 20/3-4). İçişleri Bakanlığı bünyesinde ilgili bakanlık temsilcilerinden oluşan bir komisyon kurulabilir (m. 20/7). Nihai karar Cumhurbaşkanı tarafından verilir (TVK m. 12).

Taşınmaz yolunda dikkat edilecek noktalar

• 12.12.2023 tarihli değişiklikle taşınmazın kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı olması aranır; kat mülkiyeti kurulmamış, yapısız arsa veya tarla nitelikli taşınmazlar bu yolun kapsamında değildir.
• Taşınmaz yolunda tapu kaydındaki üç yıllık şerh, yatırımın bu süre boyunca korunmasını sağlar; bu süre içinde taşınmaz devredilemez.
• Taşınmaz sahipliğine dayalı kısa dönem ikamet izni (YUKK m. 31/1-b) vatandaşlık yolundan ayrı bir rejimdir; izin için taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir (m. 31/6). Taşınmaz edinimine ilişkin yasal sınırlamalar için yabancıların taşınmaz edinimi rehberimize bakılabilir.

Ret ve dava yolu

Yatırım şartlarının sağlanması ve kurumların uygunluk tespiti, vatandaşlık kararını bağlamaz; son karar millî güvenlik ve kamu düzeni değerlendirmesiyle birlikte verilir. Vatandaşlık kazanıldıktan sonra da yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi hâlinde karar iptal edilebilir (TVK m. 31). İnsan kaçakçılığı ve insan ticareti yaptığı ya da bunlarla ilişki içinde bulunduğu tespit edilenler vatandaşlığı kazanamaz (Yönetmelik m. 72/5). Ret işlemine karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7); dava süresi içinde idareye yapılan başvuru süreyi durdurur (İYUK m. 11). Diğer yolların karşılaştırması için Türk vatandaşlığı kazanma yolları rehberimize bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Taşınmazın niteliğini (kat mülkiyeti, kat irtifakı veya yapılı arsa) kontrol etmeden satın almak.
• Döviz tutarını işlemden önce bankaya satma yükümlülüğünü ve tespit tarihindeki kur esasını gözden kaçırmak (m. 20/6, 20/10).
• Üç yıllık satılmama şerhini, satış vaadinde peşin ödemeyi veya devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdünün şerhini eksik bırakmak.
• Yatırımın ilgili kurumca tespit edilmesini beklemeden vatandaşlık beklentisiyle işlem yapmak.
• Taşınmaza dayalı ikamet izni ile vatandaşlık başvurusunu birbirine karıştırmak.
• Tutma sürelerini bozacak biçimde yatırımı bozdurmak veya devretmek.

Sonuç

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı, Yönetmelik m. 20/2'de sayılan yedi yatırım türünden birinin belirlenen tutar ve sürelerle gerçekleştirilmesine, ilgili kurumca tespit edilmesine ve Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır. Tutarlar 2026 yılı itibarıyla taşınmaz yolunda 400.000, diğer parasal yollarda 500.000 ABD dolarıdır; istihdam yolunda en az 50 kişi aranır. Şartların taşınması mutlak bir hak doğurmadığından, yatırım yapılmadan önce yolun şartlarının, tutma sürelerinin ve aile bireylerinin durumunun güncel mevzuata göre doğrulanması gerekir.