Limited Şirket Müdürünün Sorumluluğu ve Azli

Limited şirketin yönetimi ve temsili müdürlere aittir. Müdür olarak imza yetkisini kullanır, şirket adına borçlanır ve finansal tabloları hazırlarsınız; bunun karşılığında kanun size ağır özen ve bağlılık yükümleri yükler. Müdürün hatalı yönetimi hem özel hukuk sorumluluğuna hem de kamu borçları bakımından kişisel sorumluluğa yol açabilir. Bu yazıda müdürün görev ve yetkilerini, sorumluluğunun sınırlarını ve ortakların müdürü görevden alma yollarını açıklıyoruz.

Müdürün görev ve yetkileri

Şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesiyle düzenlenir; müdür sıfatı bir veya birden fazla ortağa, tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir. En az bir ortağın şirketi yönetme hakkına ve temsil yetkisine sahip olması gerekir (TTK m. 623/1).

Müdürler, kanunun ve şirket sözleşmesinin genel kurula bırakmadığı bütün konularda yetkilidir. Şirketin üst düzeyde yönetilmesi, muhasebe ve finansal planlamanın kurulması, finansal tabloların ve yıllık faaliyet raporunun düzenlenmesi, genel kurul toplantısının hazırlanması ve şirketin borca batık olması hâlinde mahkemeye bildirimde bulunulması gibi görevler devredilemez (TTK m. 625). Müdürler görevlerini tüm özeni göstererek yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmekle yükümlüdür; şirket sözleşmesi aksini öngörmemişse ya da diğer tüm ortaklar yazılı izin vermemişse şirketle rekabet oluşturan bir faaliyette bulunamazlar. Ortaklara karşı eşit işlem ilkesi de geçerlidir (TTK m. 626 ve 627).

Temsil yetkisinin kapsamı, sınırlandırılması, imzaya yetkili olanların belirlenmesi ve bunların tescili bakımından anonim şirketlere ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TTK m. 629/1). Şirket sözleşmesi, müdürlerin belirli kararlarını genel kurulun onayına sunmasını öngörebilir; ancak genel kurulun onayı müdürlerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz ve sınırlandırmaz (TTK m. 625/2). Şirketin yönetimi ve temsiliyle yetkilendirilen kişinin görevini yerine getirirken işlediği haksız fiilden ise şirket de sorumludur (TTK m. 632).

Özel hukuk sorumluluğu (TTK m. 553 ve 644)

Anonim şirket yöneticilerinin sorumluluğuna ilişkin hükümler limited şirket müdürleri için de uygulanır (TTK m. 644). Müdürler kanundan ve şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde şirkete, ortaklara ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur (TTK m. 553). Birden çok kişi aynı zarardan sorumluysa her biri, kusuruna ve durumun gereklerine göre zarar şahsen kendisine yükletilebildiği ölçüde müteselsilen sorumlu olur (TTK m. 557).

Kimin hangi zararı isteyebileceği önemlidir:

• Şirketin uğradığı zararın tazminini şirket ve her ortak isteyebilir; ortaklar tazminatın ancak şirkete ödenmesini talep eder (TTK m. 555).
• Şirket alacaklıları, şirketin iflası hâlinde tazminatın şirkete ödenmesini isteyebilir (TTK m. 556). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, borca batıklığa rağmen iflas istenmediğini ve ticaretin usulsüz terk edildiğini ileri süren bir alacaklının, iflas hâli dışında dolaylı zararı için limited şirket müdürlerine karşı sorumluluk davası açamayacağını kabul etmiştir.
• Müdürler, esas sermayenin kaybı veya borca batıklık hâlinde anonim şirketlere ilişkin hükümlere göre hareket etmek zorundadır. Borca batıklık şüphesi varsa ara bilanço çıkarılır; aktifler alacakları karşılamıyorsa durum mahkemeye bildirilerek iflas istenir (TTK m. 633 ve 376).

Genel kurul müdürleri ibra edebilir. İbra, ibranın kapsadığı açıklanan olaylar bakımından şirketin ve ibraya olumlu oy veren ortakların dava hakkını ortadan kaldırır; diğer ortakların dava hakkı ibra tarihinden itibaren altı ay geçmekle düşer (TTK m. 558). Yönetime katılmış kişiler müdürlerin ibralarına ilişkin kararlarda oy kullanamaz (TTK m. 619/1).

Sorumluluk davaları, davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zararı doğuran fiilden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (TTK m. 560). Dava, şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m. 561) ve basit yargılama usulüne tabidir (TTK m. 1521). Hukuk Genel Kurulu, TTK m. 553 kapsamındaki davaların mutlak ticari dava olduğunu, yönetici ile şirket arasında işçi-işveren ilişkisi bulunmasının iş mahkemesini görevli kılmayacağını belirtmiştir.

Kamu borçlarından kişisel sorumluluk

Kamu alacakları için ayrı bir rejim geçerlidir. Tüzel kişinin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen kamu alacakları, 6183 sayılı Kanun mükerrer m. 35 uyarınca kanuni temsilcilerin şahsi malvarlığından tahsil edilir. Bu rejimde belirleyici olan, ilgili dönemde şirketin kanuni temsilcisi olup olmadığınızdır. Danıştay 3. Dairesi, bir limited şirketin kamu alacakları nedeniyle tasfiye memuru adına kanuni temsilci sıfatıyla ödeme emri düzenlenip banka hesabına haciz konulduğu bir uyuşmazlıkta, ilgilinin hiçbir dönemde şirketin kanuni temsilcisi olmadığı sonucuna varmış ve haczin kaldırılmasına ilişkin kararı onamıştır. Kararda şirketin ortakları, müdürü, tasfiyeye girişi ve tasfiye memurunun atanması Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanlarına göre belirlenmiştir; bu nedenle müdürlükten ayrılmanın ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi önem taşır.

Müdürün azli (TTK m. 630)

Müdürlerin atanması ve görevden alınması genel kurulun devredilemez yetkisidir; genel kurul müdürü veya müdürleri görevden alabilir, yönetim hakkını ve temsil yetkisini sınırlayabilir (TTK m. 616/1-b ve 630/1). Müdürün aynı zamanda çoğunluk ortağı olduğu şirketlerde genel kurulda azil kararı çıkmayabilir. Bu durumda her ortak, haklı sebeplerin varlığında yöneticilerin yönetim hakkının ve temsil yetkilerinin kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını mahkemeden isteyebilir. Yöneticinin özen ve bağlılık yükümü ile diğer kanunlardan ve şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi veya şirketin iyi yönetimi için gerekli yeteneği kaybetmesi haklı sebep sayılır (TTK m. 630/2-3).

Azil davası şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılır ve basit yargılama usulüne tabidir. Talep para alacağı niteliğinde olmadığından arabuluculuk dava şartı değildir; müdürden zarar tazmini de isteniyorsa o talep bakımından TTK m. 5/A ayrıca değerlendirilir. Dava süresince müdürün yetkilerinin tedbiren kaldırılması veya sınırlandırılması istenebilir (HMK m. 389 vd.). Görevden alınan yöneticinin tazminat hakları saklıdır (TTK m. 630/4). Azil, geçmiş dönemdeki zararlardan doğan sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; sorumluluk davası yukarıdaki sürelere tabi olarak ayrıca açılır.

Sık yapılan hatalar

• Müdürlükten ayrıldığı hâlde ticaret sicili kaydını güncelletmemek.
• Yönetime katılan ortakların kendi ibralarına ilişkin oylamada oy kullanması.
• Genel kurul onayı alındığı için sorumluluğun ortadan kalktığını varsaymak.
• İbra kararından sonra diğer ortaklar için tanınan altı aylık dava süresini kaçırmak.
• Alacaklı olarak, iflas olmadan dolaylı zarar için doğrudan müdüre dava açmak.
• Sermaye kaybı ve borca batıklık belirtilerinde ara bilanço çıkarmayı ve mahkemeye bildirimi geciktirmek.
• Azil davasında haklı sebebi genel ifadelerle anlatıp olguları belge ve tarihlerle göstermemek.

Sonuç

Limited şirket müdürü, şirketi yönetme yetkisiyle birlikte özen ve bağlılık yükümünün ağırlığını da taşır. Kusurlu ihlallerde şirkete, ortaklara ve alacaklılara karşı sorumluluk doğar; kamu borçlarında ise kanuni temsilcinin şahsi malvarlığı gündeme gelebilir. Ortaklar bakımından azil önce genel kurul kararıyla, bu mümkün değilse haklı sebeple mahkeme yoluyla gerçekleştirilir. İbra, iki ve beş yıllık süreler ile sicil kayıtları, hak kayıplarını belirleyen başlıca unsurlardır.